Toezicht door AFM en DNB: wie doet wat?
Bijgewerkt op
De AFM houdt gedragstoezicht en DNB houdt prudentieel toezicht. Dat staat in de Wet op het financieel toezicht (Wft): artikel 1:24 belast De Nederlandsche Bank met het prudentiële toezicht op financiële ondernemingen, artikel 1:25 belast de Autoriteit Financiële Markten met het gedragstoezicht. Kort gezegd let DNB erop of een onderneming financieel gezond is, en de AFM op hoe die onderneming met klanten en de markt omgaat.
Wie doet wat
| DNB | AFM | |
|---|---|---|
| Soort toezicht | Prudentieel toezicht | Gedragstoezicht |
| Wetsartikel | Artikel 1:24 Wft | Artikel 1:25 Wft |
| Gericht op | De soliditeit van financiële ondernemingen en de stabiliteit van het financiële stelsel | Ordelijke en transparante marktprocessen, zuivere verhoudingen tussen marktpartijen en zorgvuldige behandeling van cliënten |
| De vraag die de toezichthouder stelt | Kan deze onderneming haar verplichtingen nakomen, ook als het tegenzit? | Krijgt de klant eerlijke informatie en passend advies? |
| Voorbeelden | Buffers van banken en verzekeraars, pensioenfondsen, uitvoering van de depositogarantie | Vergunningen van adviseurs en bemiddelaars, zorgplicht, reclame en productinformatie, beloning |
| Toelating | Beslist over de toelating van onder meer banken, verzekeraars en pensioenfondsen | Beslist over de toelating van onder meer financiële dienstverleners die adviseren of bemiddelen |
Beide toezichthouders beslissen dus over de toelating van financiële ondernemingen tot de markt, elk voor de eigen soort onderneming. Dat staat ook in de artikelen 1:24 en 1:25.
Prudentieel toezicht door DNB
Prudentieel toezicht gaat over de vraag of een financiële onderneming solide is. Heeft een bank genoeg kapitaal? Kan een verzekeraar alle claims betalen als er veel schade tegelijk komt? Heeft een pensioenfonds genoeg geld voor de pensioenen die het beloofd heeft?
Bij grote banken werkt DNB samen met de Europese Centrale Bank. Significante banken staan sinds de Europese bankenunie direct onder toezicht van de ECB. Op de minder significante banken houdt DNB zelf toezicht, binnen het Europese kader.
DNB voert ook het depositogarantiestelsel uit. Gaat een bank failliet, dan zorgt DNB dat rekeninghouders hun geld terugkrijgen tot € 100.000 per persoon per bank.
Systeemtoezicht
Toetsterm 1f van het examen noemt naast prudentieel toezicht en gedragstoezicht ook systeemtoezicht. Dat gaat niet over één onderneming, maar over het financiële stelsel als geheel. Het is een taak van DNB als centrale bank. De Bankwet 1998 (artikel 4) geeft DNB onder meer de taak om de goede werking van het betalingsverkeer en de stabiliteit van het financiële stelsel te bevorderen. Het prudentiële toezicht uit artikel 1:24 Wft noemt die stabiliteit ook al als doel.
Gedragstoezicht door de AFM
Gedragstoezicht gaat over de omgang met klanten en over eerlijke markten. Voor wie het examen Wft Basis doet, is dit de toezichthouder die het dichtst bij het werk staat. Een paar regels uit de Wft waar de AFM op let:
- Vergunning. Wie wil adviseren over financiële producten, heeft een vergunning van de AFM nodig (artikel 2:75 Wft). Voor bemiddelen geldt artikel 2:80 Wft.
- Vakbekwaamheid. Medewerkers met inhoudelijk klantcontact moeten vakbekwaam zijn (artikel 4:9, tweede lid, Wft). Wie adviseert, heeft daarnaast een geldig diploma nodig voor zijn productgebied. Daarvoor dient onder meer het examen Basis.
- Betrouwbaarheid. Een vergunninghouder moet de betrouwbaarheid van medewerkers toetsen, onder meer met een verklaring omtrent het gedrag (artikel 4:11 Wft en artikel 28 van het Besluit Gedragstoezicht financiële ondernemingen Wft).
- Zorgplicht. Artikel 4:24a Wft bevat de algemene zorgplicht: een financiële onderneming houdt zorgvuldig rekening met de belangen van de klant. De AFM noemt dit een vangnetnorm naast de meer specifieke regels.
Wie is aan zet?
Een verzekeraar heeft na een zware storm minder buffers dan nodig: dat is prudentieel, dus DNB. Een adviseur verkoopt een hypotheek zonder te vragen naar het inkomen van de klant: dat gaat over zorgvuldige behandeling van de klant, dus de AFM. Een bank gaat failliet en klanten willen weten of hun spaargeld veilig is: DNB voert de depositogarantie uit.
Heeft een klant een klacht over een financiële dienstverlener, dan dient hij die eerst in bij die dienstverlener zelf. Komen ze er niet uit, dan kan de klant naar het Kifid, het Klachteninstituut Financiële Dienstverlening. Klachtenregelingen en geschilbeslechting zijn ook een onderdeel van eindterm 1f.
Vraag
Welke toezichthouder beoordeelt of een verzekeraar genoeg financiële buffers heeft om zijn verplichtingen aan polishouders na te komen?
- De Autoriteit Financiële Markten
- De Nederlandsche Bank
- Het Klachteninstituut Financiële Dienstverlening
- De Autoriteit Consument en Markt
Bekijk het antwoord
Het juiste antwoord is B. Of een financiële onderneming solide is, valt onder het prudentiële toezicht. Volgens artikel 1:24 Wft is dat de taak van DNB. De AFM houdt gedragstoezicht (artikel 1:25 Wft), het Kifid behandelt geschillen tussen klanten en financiële ondernemingen.
Dit onderwerp op het examen
Toezicht valt in het examen Wft Basis onder eindterm 1f, ordening van en toezicht op de financiële markt. Dat is de grootste eindterm van Basis, met toetstermen 1f.1 tot en met 1f.40. Alle eindtermen zie je in de eindtermen van Wft Basis. Oefenen kan met de gratis oefentest of met een training.
Bronnen: Wet op het financieel toezicht, artikelen 1:24, 1:25, 2:75, 2:80, 4:9, 4:11 en 4:24a (wetten.overheid.nl, BWBR0020368), Bankwet 1998 artikel 4, Toezichtarrangement DNB en de AFM (tweedekamer.nl, 2025D03534), afm.nl (vakbekwaamheidseisen), dnb.nl (Nederlandse depositogarantie), cdfd.nl (toetstermen Basis vanaf 1 april 2026) (geraadpleegd oktober 2026).
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen de AFM en DNB?
DNB houdt prudentieel toezicht op de soliditeit van financiële ondernemingen (artikel 1:24 Wft). De AFM houdt gedragstoezicht op de omgang met klanten en markten (artikel 1:25 Wft).
Wie geeft een vergunning aan een financieel adviseur?
De AFM. Voor adviseren over financiële producten is een vergunning nodig op grond van artikel 2:75 Wft, voor bemiddelen artikel 2:80 Wft.
Wat is systeemtoezicht?
Toezicht op het financiële stelsel als geheel, zoals de stabiliteit en de werking van het betalingsverkeer. Dat is een taak van DNB als centrale bank (artikel 4 Bankwet 1998).
Waar staat de zorgplicht in de Wft?
De algemene zorgplicht staat in artikel 4:24a Wft. De AFM noemt dit een vangnetnorm naast de meer specifieke regels.
Vragen laatst gecontroleerd: oktober 2026.